Frank Robben

In deze vierde unieke gastcolumn schetst Frank Robben de evolutie tot inzet van ICT in de gezondheidszorg.

 

Dit is volgens hem absoluut nodig voor de optimalisering van de kwaliteit van de zorg en de patiëntveiligheid, beleids- en onderzoeksondersteuning, kostenefficiëntie, empowerment en administratieve vereenvoudiging. 


 

Sinds 1991 is Frank Robben administrateur-generaal van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (zie www.ksz.fgov.be), een openbare instelling die hij heeft geconcipieerd en opgericht. De Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid werkt de eGovernmentstrategie uit voor de Belgische sociale sector en coördineert de eGovernmentprojecten ter uitvoering van deze strategie, zoals het sociale-zekerheidsportaal (zie www.socialsecurity.be).

Omwille van zijn vele verwezelijkingen is Frank Robben sedert 2008 aangezocht als administrateur-generaal van het eHealth-platform. 

 

 

Het belang van degelijk elektronisch informatiebeheer en elektronische informatie-uitwisseling in de gezondheidszorg


Elektronisch informatiebeheer en elektronische informatie-uitwisseling bieden meer dan ooit enorme mogelijkheden om de kwaliteit van de gezondheidszorg en de patiëntveilig-heid te verhogen, het gezondheidsonderzoek en –beleid te ondersteunen, onnodige kosten te vermijden, alle betrokkenen, en vooral de patiënt, te empoweren, en de administratieve lasten voor patiënten en zorgverleners te verlagen. Maar uiteraard moet de inzet daarvan gebeuren op een goed beveiligde manier en met de nodige waarborgen voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de patiënt en van het beroepsgeheim van de zorgverlener.
 

Omzeggens alle mensen komen doorheen hun leven tegelijkertijd of opeenvolgend in contact met allerlei zorgverleners (huisartsen, specialisten, verplegers, apothekers, kine-sisten, psychotherapeuten, diëtisten, …) en zorginstellingen (ziekenhuizen, revalidatie-centra, rust- en verzorgingstehuizen, …). Dit is zeker het geval voor de steeds groeiende groep van chronisch zieke patiënten. Patiënten zijn bovendien steeds mobieler, in binnen- en buitenland, en zorgen worden ook meer op afstand (bvb. telemonitoring) toegediend. Het is van zeer groot belang dat informatie over de gezondheidstoestand van de patiënt, over de verkregen zorgbehandelingen en over de daarmee geboekte resultaten door elk van de betrokken zorgverleners en -instellingen, op alle zorgniveau’s en over disciplines heen, zorgvuldig en op een goed gestructureerde wijze wordt bijgehouden. En het is nog belangrijker dat deze informatie op een efficiënte, maar goed beveiligde manier elektro-nisch ter beschikking staat van andere zorgverleners of –instellingen die de patiënt tege-lijkertijd of later (zullen) verzorgen. En dit op een wijze die toelaat om er beslissingson-dersteunende systemen automatisch op toe te passen, uiteraard met respect voor de thera-peutische vrijheid van de zorgverlener.
 

Ook de patiënt zelf moet bepaalde gegevens elektronisch kunnen bewaren en ter beschik-king houden. Hij moet als een volwaardige, mondige partner kunnen deelnemen aan het zorgproces, en de ondersteunende elektronische gegevens- en kennisdeling. Het gaat ten-slotte om zijn of haar gezondheid.


Efficiënte en effectieve zorg is dus multidisciplinaire en transmurale zorg, waarbij de zorgverleners goed op mekaar zijn afgestemd. Waarbij ze de informatie over de patiënt en over de stand van de wetenschap goed kunnen kennen en gebruiken wanneer ze deze nodig hebben. En waarbij ze de patiënt actief betrekken bij de zorg voor zijn gezondheid.
 

De vlotte, veilige, elektronische uitwisseling van gegevens voorkomt overigens ook on-nodige meervoudige onderzoeken die de patiënt overbodig belasten en nodeloze kosten genereren.
 

Ze kan patiënten en zorgverleners daarenboven ontlasten van het tijdrovend invullen van tal van papieren formulieren, die kostbare tijd verloren doet gaan, die beter kan besteed worden aan zorg. Goed doordachte en beveiligde elektronische processen bij elke actor en vooral over actoren heen kunnen deze rompslomp sterk verminderen en de wachttijden voor het verkrijgen van zorg aanzienlijk verlagen.
 

Tenslotte kan een elektronische gegevensuitwisseling een degelijk gezondheidsbeleid en –onderzoek ondersteunen door juiste en longitudinale elektronische informatie over vele patiënten, behandelingen en resultaten samen te brengen op een gecodeerde of geanoni-miseerde wijze, zonder de privacy van elke individuele patiënt ongepast in het gedrang te brengen.
 

Om een degelijk elektronisch informatiebeheer en vooral -uitwisseling in de Belgische ge-zondheidssector te bevorderen en te coördineren, is zowat 2 jaar geleden een nieuwe overheidsinstelling in het leven geroepen, het eHealth-platform. Deze instelling bouwt verder op de resultaten van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, die er in ge-slaagd is om de effectiviteit en efficiëntie van de inzet van informatie- en communicatie-technologie (ICT) in de Belgische sociale zekerheid tot een niveau te brengen dat door de Verenigde Naties in 2006 tot wereldwijde beste praktijk is uitgeroepen.
 

Om ervoor te zorgen dat alle actoren in de gezondheidszorg vertrouwen kunnen hebben in de informatisering ervan en eraan meewerken, wordt het eHealth-platform beheerd door vertegenwoordigers van deze actoren: zorgverleners, zorginstellingen, ziekenfond-sen, patiënten en federale overheidsinstellingen bevoegd voor aspecten van de gezond-heidszorg. Het lijkt me zinvol te overwegen om in de toekomst ook vertegenwoordigers van andere overheidsniveaus die bevoegd zijn voor aspecten van het gezondheidsbeleid, zoals Gemeenschappen, bij het beheer van het eHealth-platform te betrekken.
 

Om bij de informatisering te waken over een degelijke bescherming van de persoonlijke levenssfeer en informatieveiligheid, is binnen de Commissie voor de Bescherming van de Persoonlijke Levenssfeer een specifiek comité in het leven geroepen. Alle elektronische uitwisselingen van persoonsgegevens in de gezondheidssector moeten op voorhand wor-den toegestaan hetzij door de betrokken patiënt, hetzij door de wet, hetzij door een voor-afgaande machtiging van dat specifiek comité. Zeer grote aandacht wordt besteed aan de beveiliging van de beheerde en uitgewisselde gegevens.
 

In overeenstemming met onze maatschappelijke cultuur, voorziet het systeem overigens niet in een centrale opslag van alle persoonsgegevens over de gezondheid van patiënten. Deze gegevens blijven opgeslagen onder de verantwoordelijkheid van en beheerd door de onderscheiden zorgverleners en –instellingen, of door de patiënt zelf. Niets belet echter dat sommige zorgverleners, zorginstellingen en/of patiënten overeenkomen om de fysi-sche opslag van gegevens met de nodige fijnmazige vercijfering en toegangsrechten te laten geschieden op gemeenschappelijke hostingplatformen, die onder hun gemeenschap-pelijke verantwoordelijkheid worden beheerd, of op termijn zelfs in de cloud.
 

Het eHealth-platform beheert dus geen inhoudelijke gezondheidsgegevens, maar wel een verwijzingsrepertorium waarin de patiënt referenties kan laten opnemen naar de zorgver-leners of –instellingen waarbij over hem of haar gezondheidsgegevens beschikbaar zijn. Op die manier kan ook een zorgverlener of -instelling die met een patiënt een sporadische therapeutische relatie heeft, gemakkelijk alle relevante gegevens vinden.
 

Om de elektronische uitwisseling van de decentraal beheerde persoonsgegevens mogelijk te maken, worden standaarden of specificaties vastgelegd volgens dewelke de gegevens worden opgeslagen en onderling worden meegedeeld. Daarnaast worden normen vastge-legd waaraan softwarepakketten voor sommige zorgverleners en –instellingen best vol-doen. Deze normen, standaarden en specificaties kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op kwaliteit, veiligheid en semantische en inhoudelijke interoperabiliteit, en worden maximaal gebaseerd op internationale normen, standaarden en specificaties. Enkel als de softwarepakketten voldoen aan de normen, standaarden en specificaties, worden de ge-bruikende zorgverleners en –instellingen voor de aanschaf en het gebruik ervan vergoed door de overheid. Op die manier wordt iedereen aangezet om softwarepakketten te ge-bruiken die toelaten informatie in het belang van de patiënt degelijk bij te houden en te delen.
 

Het gebruik van relevante internationale normen, standaarden en specificaties vermijdt dat enorm veel nodeloze tijd wordt gestoken in specifiek Belgische normen, standaarden en specificaties, laat gebruikers van softwarepakketten toe om producten te kiezen op de internationale markt, en vergemakkelijkt het de Belgische bedrijven om hun producten internationaal aan te bieden. Dit alles verlaagt de kost van de softwarepakketten en be-vordert open internationale concurrentie.
 

Het eHealth-platform heeft bovendien een aantal basisdiensten uitgewerkt die gratis ter beschikking staan van de zorgverleners en –instellingen en van hun ICT-dienstenleveranciers om een efficiënte en veilige elektronische gegevensuitwisseling te ondersteunen. Dergelijke basisdiensten zijn bijvoorbeeld een uniform systeem waarmee zorgverleners t.a.v. allerlei toepassingen hun identiteit, hoedanigheid van zorgverlener en therapeutische relatie met een patiënt kunnen bewijzen, een systeem waarmee zorgverle-ners elektronische informatie kunnen vercijferen zodat niemand anders dan de bestemme-ling ze kan onderscheppen en lezen, of een systeem voor codering of anonimisering van persoonsgegevens zodat ze in een niet-privacy-gevoelige vorm kunnen worden ingezet voor onderzoek of beleidsondersteuning. Het eHealth-platform ondersteunt de aanbieders van software voor zorgverleners, zorginstellingen en patiënten om deze diensten aan te roepen vanuit hun pakketten en biedt daartoe gratis connectoren aan.
 

De gratis terbeschikkingstelling van deze basisdiensten en connectoren in het hele land vermijdt dat deze meermaals moeten worden ontwikkeld en vooral dat actoren in de ge-zondheidszorgsector worden lastig gevallen met meerdere systemen die niet op mekaar zijn afgestemd en dus met onnodige lasten en kosten.
 

Vandaag wordt het eHealth-platform al gebruikt voor meer dan 25 toepassingen, zoals de voeding en de raadpleging van het kankerregister, van de registers van de heup- en knie-prothesen en van de hartimplantaten (registers die allemaal multidisciplinaire en transmu-rale zorg ondersteunen), het aanmaken van elektronische geneesmiddelenvoorschriften in ziekenhuizen, het elektronisch uitwisselen van medische evaluaties van gehandicapten of de elektronische aangifte van geboorten. Tal van nieuwe toepassingen zijn in ontwikke-ling. Voortbouwend op bestaande regionale en lokale initiatieven zullen bijvoorbeeld huisartsen, specialisten en ziekenhuizen die een therapeutische relatie bewijzen met de patiënt vanaf 2011 geleidelijk toegang krijgen tot zijn of haar relevante gegevens die be-schikbaar zijn bij alle ziekenhuizen in België en die nuttig zijn voor een kwaliteitsvolle behandeling. Extramurale zorgverleners die een therapeutische relatie hebben met de pa-tiënt zullen onderling gegevens kunnen delen en zorgplannen beheren via de extramurale gezondheidskluis van de patiënt. De toegang tot gegevens in de extramurale gezond-heidskluis zal zeer fijnmazig kunnen geschieden in functie van o.a. het soort zorgverlener aan de hand van zeer uitgewerkte toegangscontrole- en vercijferingstechnieken. Voor-schiften van zorgen zullen ook buiten ziekenhuizen elektronisch kunnen worden aange-maakt en uitgevoerd, zodat geen papieren informatie meer moet worden overgemaakt of ingetikt. Alle rechten van patiënten in de ziekteverzekering zullen rechtstreeks elektro-nisch bij de ziekenfondsen kunnen worden geraadpleegd door de zorgverleners en –instellingen die ze mogen kennen. De facturatie van kosten door de zorgverleners en –instellingen zal, waar dit wettelijk toegestaan is, rechtstreeks elektronisch aan de zieken-fondsen kunnen geschieden met een veel snellere afhandeling. Aanvragen om terugbeta-ling van geneesmiddelen, prothesen en implantaten, waarvoor een akkoord moet worden verleend door de ziekenfondsen, zullen elektronisch kunnen geschieden aan de hand van vereenvoudigde processen en het recht op terugbetaling zal on line kunnen worden ge-raadpleegd door de zorgverleners voor hun eigen patiënten. Documenten met relevante gegevens voor de terugbetaling van zorgkosten door aanvullende hospilatieverzekeraars zullen quasi automatisch kunnen worden aangemaakt door de softwarepakketten van de betrokken zorgverleners en –instellingen en op een gestandaardiseerde wijze elektronisch kunnen worden overgemaakt aan de verzekeraar. Zorgverleners zullen met akkoord van de patiënt (of diens ouders) ziektemeldingen elektronisch kunnen droppen in de mailbox van diens werkgever of school. Ook zullen allerlei nuttige gegevensbanken, zoals een ge-gevensbank met geneesmiddelen (met de gebruiksrichtlijnen, de contra-indicaties, de on-derlinge onverenigbaarheden en de terugbetalingsvoorwaarden) via het eHealth-platform voor elkeen toegankelijk zijn en rechtstreeks kunnen worden aangeroepen vanuit de eigen software van de zorgverlener of -instelling. Daarenboven worden beslissingsondersteu-nende systemen gebouwd die rechtstreeks kunnen worden toegepast op de goed gestruc-tureerde elektronische patiëntendossiers en de zorgverleners adviseren bij een kwalitatief hoogstaande dienstverlening en waarschuwen voor mogelijke fouten.
 

De geschetste evolutie tot inzet van ICT in de gezondheidszorg is m.i. absoluut nodig voor de vermelde doeleinden van optimalisering van de kwaliteit van de zorg en de pati-entveiligheid, beleids- en onderzoeksondersteuning, kostenefficiëntie, empowerment en administratieve vereenvoudiging. Maar ze moet goed kunnen gebeuren, vanuit een ver-trouwen en veranderingsbereidheid van alle actoren, en met out-of-the-box denken waar nodig. Ik hoop dat bijvoorbeeld zorgverleners hun werkmethoden durven veranderen in het belang van de patiënt en dat de overheid haar reglementering aanpast waar nodig. Al-le processen die suboptimaal zijn in het licht van de hogervermelde doeleinden zouden moeten kunnen worden herdacht, in overleg tussen alle betrokken actoren. Nadat alge-mene gezondheidsdoelstellingen zullen zijn vastgelegd, zouden best in samenspraak tus-sen alle actoren doelstellingen voor de inzet van ICT ter ondersteuning van deze gezond-heidsdoelstellingen worden vastgelegd. Financieringsmechanismen zouden ertoe moeten bijdragen dat ICT wordt ingezet om deze doelstellingen te halen, d.w.z. outputfinancie-ring (financiering voor het behalen van de doelstelling) i.p.v. inputfinanciering (financie-ring van de ingezette ICT-middelen). Het eHealth-platform zou op iedereen moeten kun-nen rekenen voor deze enorme evolutie, die, als ze lukt, België, net zoals wat betreft de sociale zekerheid, tot de wereldtop kan laten behoren inzake effectieve en efficiënte ICT-ondersteuning in de gezondheidszorg.
 

Voor meer informatie over het eHealth-platform en zijn initiatieven, in een dynamisch perspectief, kan u terecht op www.ehealth.fgov.be. Ik heb deze bijdrage volledig ge-schreven in persoonlijke naam. Over mezelf, mijn ideeën en mijn activiteiten kan u meer vinden op http://www.law.kuleuven.be/icri/frobben/index.htm.

 

Foto: